Met onze rubriek In de Spotlight geven we begunstigers en wetenschappers een podium en maken we de mensen achter SWOCC en het communicatieonderzoek zichtbaar. In deze editie spreken we met Jos Hornikx, Hoogleraar Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. We spraken met hem om een beter beeld te krijgen van zijn onderzoek en zijn bijdrage aan het communicatievakgebied.
Binnen de afdeling Taal en Communicatie van de Radboud Universiteit is hij betrokken bij zowel onderwijs als onderzoek, waar verschillende disciplines samenkomen. Binnen de afdeling werken zowel collega’s uit de communicatie- en informatiewetenschap als uit de taalwetenschap. ‘’Dat zijn eigenlijk twee bloedgroepen en die komen heel mooi samen in het onderzoek.’’
Onderzoek naar argumentatie en overtuiging
Een belangrijk deel van Hornikx’s onderzoek richt zich op argumentatie en het overtuigingsproces. Centraal staat de vraag hoe mensen argumenten beoordelen en in hoeverre die beoordeling overeenkomt met wat vanuit theoretisch perspectief als sterke argumenten geldt.
Daarbij blijkt volgens hem dat die beoordeling niet uitsluitend rationeel is. Mensen nemen hun eigen overtuigingen, kennis en ervaringen mee in hoe zij argumenten interpreteren. Daardoor kan hetzelfde argument verschillend worden gewaardeerd, afhankelijk van de persoon die het beoordeelt.
Taal, cultuur en internationale communicatie
Naast argumentatie onderzoekt Hornikx de rol van taal en cultuur in communicatie, onder meer in internationale contexten en reclame. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het gebruik van verschillende talen in communicatie en de rol die dat speelt in hoe boodschappen worden vormgegeven en begrepen. ‘’Ik heb lang onderzoek gedaan naar vreemde talen in reclame. De rollen die talen daarin spelen, bijvoorbeeld het oproepen van een specifiek buitenland omdat het past bij een product. Of juist het communiceren met Engels.’’
Verschillende invalshoeken binnen het vakgebied
Binnen de Radboud Universiteit is Hornikx betrokken bij verschillende onderzoeksgroepen, waaronder groepen die zich richten op communicatie en beïnvloeding. Tegelijkertijd benadrukt hij dat het vakgebied uit meerdere invalshoeken bestaat. Sommige onderzoekers richten zich bijvoorbeeld op verhalen of misinformatie, terwijl anderen meer kijken naar de onderliggende taalstructuur van communicatie en wat een boodschap overtuigend maakt.
Trends en continuïteit in onderzoek
Volgens Hornikx ontwikkelen onderzoeksthema’s zich vaak in golven. Onderwerpen zoals sociale media en AI krijgen veel aandacht, maar bouwen tegelijkertijd voort op bestaande onderzoekslijnen. Daarbij waarschuwt hij voor het te snel volgen van trends. ‘’Het is goed dat we inspelen op nieuwe ontwikkelingen, maar het is ook belangrijk om dicht bij je eigen expertise te blijven en niet met elke golf mee te bewegen. Juist die combinatie van verdieping en af en toe een uitstapje maakt onderzoek sterk.’’
Samenwerking en expertise
Samenwerking binnen het vakgebied ontstaat volgens Hornikx vooral organisch, op basis van inhoudelijke interesse en gedeelde expertise. Onderzoekers zoeken elkaar op wanneer zij verwachten elkaar te kunnen versterken of aanvullen. ‘’Je werkt samen met collega’s intern of extern waarvan je inschat: daar heb ik wat aan,’’ zegt hij. ‘’Ik ben geen voorstander van opgedragen samenwerkingen.’’
Reflectie op bestaande kennis
Tot slot benadrukt hij het belang van reflectie binnen onderzoeksgroepen. Naast het verkennen van nieuwe thema’s is het volgens hem waardevol om stil te staan bij bestaande kennis en wat daar al over bekend is.
‘’We zijn snel geneigd om steeds vooruit te kijken, naar het nieuwe en het volgende onderwerp, maar soms is het ook goed om even een brede blik naar achteren te hebben: wat weten we er eigenlijk al van? Dat helpt wel een heleboel.’’
Juist die wisselwerking tussen vooruitkijken en terugblikken helpt volgens hem om onderzoek beter te begrijpen en in perspectief te plaatsen.