Column Roland van der Vorst

Nieuwsgierigheid

Maandag 10 september 2001, 18.15. Mijn werkdag zat erop.

Het was aardig weer en ik besloot de auto te laten staan en naar huis te wandelen. Op straat was het rustig. Het lopen beviel me zo goed dat ik de beslissing nam om een blokje extra te lopen.

Op de hoek van de straat, een kilometer voor mijn huis, nam ik onverwacht een afslag die ik normaal nooit nam. Later heb ik me wel eens afgevraagd waarom ik die straat inliep. Het zal het weer wel zijn geweest, denk ik nu.

Toen ik net de onbekende straat in wandelde zag ik iets vreemds op de grond liggen. Daar, aan de overkant van de stille straat, lag iets wat daar niet hoorde te liggen. Ik liep erop af. Ik was nog geen twee meter van het object verwijderd, toen ik in mijn ooghoek iemand op me af zag komen. Het was een man met een baard. Ik draaide me om, keek hem aan en zag dat hij helemaal niet in mij, maar ook in ‘dat ding’ was geïnteresseerd.

Onze blikken kruisten elkaar kort en richtten zich weer op ons gezamenlijke interesseobject. De man met de baard kwam naast me staan en zo stonden we te kijken. Wel vijf minuten. En we wisten niet of we iets moesten doen, of gewoon konden blijven kijken.

Na vijf minuten kwam er een derde man. Hij had ons van een afstandje naar iets zien kijken wat op de grond lag. Dat moet ik ook zien, zal hij gedacht hebben. Een minuut later kwam er weer iemand. En vanaf dat moment ging het snel. Binnen tien minuten stonden er een man of tien naar hetzelfde ‘ding’ op de grond te staren.

Later heb ik me afgevraagd hoe vreemd dat eigenlijk is. Dat mensen op iets afkomen zonder dat ze weten wat ze precies gaan zien. Het staat haaks op het openlijk overtuigen van iemand, wat we kennen van de meeste reclames. In dat geval probeert de ‘verleider’ je over te halen door de informatie die hij kwijt wil onder de aandacht te brengen. Op een prettige of dwingende manier. Je wordt bewust gemaakt van wat je moet kopen en wordt verleid door de kracht van de argumenten of de vorm waarin die wordt gegoten, zoals het uiterlijk of stemgeluid van de spreker. Het is reclame in de meest zuivere zin van het woord; in de betekenis van het Latijnse ‘reclamare’, uitroepen.

Maar op die zonnige maandag wist de derde man niet wat hij kon verwachten. Net zomin als alle andere mensen die na hem kwamen kijken. Ze kwamen af op iets wat ze niet konden zien. Ze hadden geen idee, en toch gingen ze kijken… Dit incident in de straat, een kilometer van mijn huis, staat niet op zichzelf. Ook op het internet komen geregeld drommen mensen bij elkaar omdat ze ‘ergens iets gehoord hebben’ en willen weten hoe het zit. Mensen zoeken zich voortdurend suf, omdat ze willen weten wat ze te zien gaan krijgen. Ze worden niet overtuigd, maar hun nieuwsgierigheid wordt geprikkeld. De informatie wordt doelbewust verstopt, onduidelijk gemaakt of in het midden gelaten in de hoop dat je wordt gemotiveerd om haar te gaan vinden. Je aandacht wordt getrokken doordat je kennis in het vooruitzicht wordt gesteld. Zo word je verleid door je eigen onwetendheid.

De verleider die je nieuwsgierig maakt, roept niet uit, maar roept op. Hij laat je doen wat je het liefste doet als je achter je computer zit of een film bekijkt: hij laat je dingen ontdekken.

De vraag is natuurlijk: hoe doe je dat? Hoe maak je mensen nieuwsgierig? In dat ene incident liggen de principes opgesloten die worden gebruikt om je nieuwsgierig te maken. De mensen die zich bij ons (de man met de baard en ik) aansloten, zagen niet waarnaar wij keken. Ze werden nieuwsgierig van onze gebogen ruggen. Omdat ze dachten dat daarachter iets verborgen lag. Iets achterhouden is een eeuwenoude manier om mensen nieuwsgierig te maken. Maar het begon allemaal met mijn oog. Mijn oog dat die middag iets vreemds zag. Als het gewoon een prullenbak was geweest, was ik nooit gaan kijken. Hetzelfde geldt ongetwijfeld voor de man met de baard. Ook hij werd gegrepen door iets wat niet klopte. Verstoring kan een manier zijn waarop je nieuwsgierigheid geprikkeld kan worden.

De meest moderne manier van nieuwsgierig maken is de dingen open laten. Stel dat ik niet meer weet wat er precies gebeurd is die middag. Dat er van alles kan zijn gebeurd. Dat er geen antwoord is, maar dat het verhaal slechts een begin is om je fantasie te prikkelen. Dat het gaat om jouw invulling in plaats van om mijn verhaal. In dat geval is je nieuwsgierigheid gewekt, omdat je niet weet - en wellicht nooit zult weten - wat er precies is voorgevallen die middag.

Ten slotte is er de vraag. Door het vertellen van dit verhaal roep je allerlei vragen op. Zoals, de vraag of wat daar verborgen lag iets met 11 september te maken heeft. Of ik de mensen met wie ik stond te kijken nog wel eens zie. Of ik er nog vaak aan moet denken. Eeuwenlang is de nieuwsgierigheid van mensen opgeroepen door gewoon iets te vragen.

Achterhouden, verstoren, openhouden en vragen. Het zijn allemaal manieren om je nieuwsgierig te maken.

En wat er die middag precies is gebeurd? Dat kunt u lezen in mijn nieuwe boek. Het gaat over nieuwsgierigheid en verschijnt in oktober bij Uitgeverij Nieuw Amsterdam.

Dr. Roland van der Vorst is partner en mede-oprichter van het merk- en communicatieadviesbureau THEY. Roland is als bestuurslid verbonden aan Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Commerciële Communicatie.